Demet Yalçın tüm yazılar

Emperyalist çıkar savaşlarında kendi saldırganlıklarını meşrulaştırmak ve savaşı istedikleri yöne doğru ilerletebilmek için egemenlerin söylemeyeceği yalan, başvurmayacağı yol olmadığını biliyoruz. Birinci ve İkinci Dünya Savaşlarında böyle olmuştu. Çeşitli biçimler altında sürdürülen Üçüncü Dünya Savaşının Afganistan, Irak, Suriye ve Libya cephelerinde de böyle oldu.

Bugünkü işçi eylemleri ağırlıklı olarak örgütsüz işyerlerinde ve kendiliğinden patlak vermiştir. Dolayısıyla sendikal anlamda bile bir örgütlülüğün olmadığı, büyük ölçüde kendiliğinden gelen bir işçi eylemi dalgası söz konusudur. İş bırakma eylemleri sadece fabrikalarda yaşanmıyor. Eylemlerin ilk günlerinden itibaren binlerce kurye de iş bırakarak düşük ücretleri protesto etti.

Geçtiğimiz günlerde gencecik bir üniversite öğrencisi, Enes Kara intihar etti. Bıraktığı notta ve video kaydında ailesinin zorlamasıyla kaldığı cemaat yurdundaki baskılardan bunaldığını, buradaki dayatmalardan bıktığını, kendisini özgür hissetmediğini ve yaşam sevincini kaybettiğini anlatıyordu. Tıp fakültesinde okuyan Enes, doktorların çalışma koşullarının kötü olduğunu, başka bölüm okusa bu sefer işsizlik ve düşük ücretle karşı karşıya kalacağını da söylüyordu. Kendisini baskılanmış hisseden ve özgür olmadığını söyleyen Enes’in “Türkiye’de hiçbir genç geleceğe umutla bakamıyor” sözü gençliğin içinde bulunduğu durumun ve kendisini intihara sürükleyen koşulların bir özetiydi aslında.

Nicedir milenyum dönemecinde tarihsel krize giren kapitalizmin bu krizden bir çıkış yolunun bulunmadığını, yıkılmadığı sürece çelişkileri, çatışmaları büyütmeye ve insanlığı bir felâkete doğru sürüklemeye devam edeceğini söylüyoruz. Kitlelere ne vaatlerde bulunursa bulunsun kapitalist sistemin geldiği noktada reform yapabilme olanaklarını yitirdiğini, tek çıkar yolun mücadele olduğunu anlayan emekçilerin giderek daha fazla sayıda ülkede ve daha sıklıkla ayağa kalktığını belirtiyoruz.

2022-2024 yıllarını kapsayan Orta Vadeli Program (OVP) 5 Eylülde resmi gazetede yayımlandı. Berat Albayrak’ın bakanlığı döneminde “Yeni Ekonomi Programı” (YEP) adıyla ve adeta şovla açıklanan program bu yıl eski adıyla, OVP olarak ve sessiz sedasız yayımlandı. “Yeni” tanımlamasından vazgeçilmesi, artık alay konusu olan bu adlandırmanın bir karşılığının olmadığının farkına varılmasından mıdır yoksa Albayrak’la özdeşleşen ekonomi politikalarından vazgeçildiği mesajının verilmek istenmesinden midir bilinmez ama yayımlanan programa bakıldığında, kimi rakamlar daha gerçekçi görünse de önceki yıllardan pek de farklı olmadığı görülüyor.

2021’in Ocak ayından bu yana protestolarla sarsılan Tunus’ta Cumhurbaşkanı Kays Said, 25 Temmuzda “ülkenin güven ve istikrarı ile devlet işleyişini garantiye almak” gerekçesiyle Başbakan Hişam El-Meşişi’yi görevden aldığını, milletvekillerinin dokunulmazlığını kaldırdığını, Meclisin yetkilerini 30 gün boyunca dondurduğunu duyurdu. Askeri komuta kademesi ve güvenlik yetkilileriyle yaptığı toplantının ardından yayınladığı videoyla aldığı kararları duyuran Kays Said, aynı zamanda yolsuzlukları incelemek üzere başsavcılık görevini kendisinin üstlendiğini ve atayacağı bir başbakanla yürütmeyi devralacağını söyledi.

2019’da meydanlarda, sokaklarda, grevde olan emekçi kitleler baskı ve şiddete rağmen 2020’ye de eylemlerle giriş yaptılar. Protestoların dinmek bir yana daha da büyümesi ve ertelemeye çalıştıkları ekonomik krizin patlak vermesi karşısında endişeye kapılan egemenlerin imdadına koronavirüs yetişecekti. İlk olarak 2019’un Aralık ayında Çin’de görülen koronavirüs önce emperyalist ülkelerin birbirini sıkıştırmak ve ekonomik olarak geriletmek için kullandıkları bir araç oldu. ABD-Çin arasındaki ticaret savaşının bir unsuru haline getirildi. Ancak bu arada virüsün hızla dünyaya yayılması karşısında kapitalist egemenler virüsle mücadele etmek yerine onu bir kurtarıcı olarak kullanmayı tercih ettiler.

2012’den günümüze dek yaşananlara baktığımızda Çağlı’nın işaret ettiği olguların giderek belirginleştiğini, keskinleştiğini ve yıkıcı sonuçlarının büyüyerek bugüne kadar geldiğini görmek mümkündür. Krizin derinleşmesi kaçınılmaz olarak rekabeti ve emperyalist paylaşım savaşını kızıştırırken, bu tabloyu tamamlayan sosyal ve siyasal unsurlar göçmen krizi, kanlı provokasyonlar, yükselen faşizm ve ırkçılık, İslamofobi, burjuva siyaset sahnesinde şiddetli sarsıntılar, artan otoriterleşme, hak gaspları, toplumsal eşitsizliğin büyümesi, baskı ve yasaklar oldu.

Kapitalizmin tarihsel krizinin ifadesi olan bu olgular özellikle 2008 krizinden bu yana çok daha belirgin bir hale gelmiştir. Nasıl ki 2008 krizinden sonra kapitalist sistemin çelişkileri ve toplumsal patlamalar daha da artmışsa, çok açık ki önümüzdeki dönem de geride bıraktığımız 10 yıldan daha çalkantılı ve sınıf mücadelelerinin daha keskin yaşanacağı bir dönem olacak. Bu noktada milenyum dönemecinden bu yana kapitalizmin insanlığı getirdiği noktayı ve sınıf mücadelesi alanında yaşananları bütünlüklü olarak ele almak faydalı olacaktır.

Yağışların olmaması ve özellikle büyük kentlerin su ihtiyacını karşılayan barajların boşalması Türkiye’de susuzluk ve kuraklık sorununu yeniden gündeme getirdi. Geçim sıkıntısıyla, ağır ve yorucu çalışma koşullarıyla, hayat gailesiyle boğuşan, kentlerde yaşayan milyonlarca emekçinin gündemine ancak “musluklardan akan suyun kesilmesi” riskiyle karşı karşıya kalındığında girdi susuzluk sorunu… Dünya genelinde etkili olan kuraklık ve susuzluk sorunu her geçen gün büyüyerek doğrudan ya da dolaylı başka sorunların da büyümesine yol açıyor ve asıl olarak işçileri, emekçileri, yoksulları etkiliyor. Küresel iklim değişikliğinin bir göstergesi olan yağışların azalması, kuraklık ve susuzluğun nedenlerinden sadece biridir. Susuzluk sorununu büyüten kapitalist sistemin yol açtığı daha pek çok neden vardır.

En genel anlamıyla bütçe devletlerin bir yıllık gelir ve giderleri belirledikleri cetveldir. Kapitalist sistemde ister parlamenter rejimlerde isterse totaliter rejimlerde olsun değişmeyen şey bütçenin sermaye sınıfının çıkarlarına göre hazırlandığı gerçeğidir. Bütçe gelirlerinin büyük bir kısmı işçi ve emekçilerden alınan dolaylı ve dolaysız vergilerden oluşurken giderler kısmında emekçilerin payına çok az şey düşer.

Görünen köy kılavuz istemez. Siyasi iktidar gemi azıya almış, salgını bahane ederek işçilerin elinde kalan son hak kırıntılarını da almak için yükleniyor. İşçi sınıfının önünde ise iki seçenek var: Ya bu saldırılara sessiz kalarak elinde kalan son kırıntıları da kaybedecek, ya da susmayacak, örgütlenecek ve mücadele ederek bu gidişata dur diyecek!

12 Eylül askeri faşist darbesinin 40. yılında Türkiye işçi sınıfı darbeyle hesaplaşamamanın ağır sonuçlarını yaşamaya devam ediyor. Türkiye’de 1960-1980 arasındaki dönem işçi sınıfının bir sınıf olarak varlık gösterdiği, sendikal ve siyasal örgütlerinin oluştuğu ve güçlendiği yıllardı. 12 Eylül darbesi sadece bu yükselişi durdurmakla kalmadı, aynı zamanda sınıfın sendikal ve siyasal örgütlerini paramparça ederek, işkence, hapis ve infazlarla, örgütlü mücadeleye karşı yıllarca kaybolmayacak derin korkular yaratarak işçi sınıfını tam anlamıyla atomize etti.

Ayasofya, Tac Mahal, Giza Piramitleri, La Familia Kilisesi… Bu ve benzeri yapılar her ne kadar dönemin egemenleri tarafından güç ve gösteriş sembolü olarak yaptırılmışlarsa da insanlığın o anki bilgi birikimini barındıran ve günümüze kadar ulaşmalarıyla insanlığın kültürel mirası olma özelliği taşıyan yapılardır. İşçi sınıfı sınıfsız topluma giden yolun kapılarını açtığında o güne kadar biriken kültürü reddederek değil onu aşarak yeni bir toplumu inşa edecektir.

Floyd'un katledilmesini takiben patlak veren protestoların büyüklüğü ve halkın öfkesi burjuvazinin “yağmacı” söyleminden nemalanma niyetini boşa çıkarmış olsa da bu meselenin üzerinde durmak gerekiyor. Zira bugüne kadar dünyanın farklı coğrafyalarında yaşanan kitle isyanlarında, protesto gösterilerinde burjuvazinin başvurduğu ilk yöntemlerden biri “şiddet ve yağma” söylemini kullanarak karalama kampanyası yürütmek olmuştur.

Kapitalizmin yapısal çelişkilerinin yarattığı açmaz onu hiçbir virüsün kurtaramayacağı bir tarihsel krize sürüklemiş bulunuyor. Kapitalizm artık hararetli gelişmeler sergileyebildiği gençlik çağlarında değil. Bir yandan bir türlü atlatılamayan ve sonuçları giderek ağırlaşan bir ekonomik kriz yaşanırken diğer taraftan toplumsal eşitsizlik katlanarak büyüyor. Nitekim Covid-19 salgınını bahane ederek salgının tüm insanlığın ortak sorunu olduğu, herkesi eşitlediği masallarının anlatıldığı karantina günlerinde tüm dünyada zenginlerin serveti katlanarak artmaya devam ederken milyarlarca insan daha büyük bir sefaletin içine sürüklendi.

Koronavirüs üzerinden yaratılan korku atmosferi genel olarak tüm toplumu etkilemiş olsa da sınıfsal yaklaşımların farklılığına baktığımızda bu gerçeğin koronavirüs vesilesiyle bir kez daha doğrulandığını görüyoruz. Nitekim küçük-burjuva kesimlerle işçi sınıfı arasında, işçi sınıfının “evde kalamayan” kesimleri ile “evde kalabilen” kesimleri arasında bu süreçte çok bariz farklılıklar görmek mümkün.

Henüz ileri kapitalist ülkelerin çok gerisinde kalsa da Türkiye’de kadınların giderek artan oranda çalışma yaşamına katılmaları hem sınıf mücadelesi hem de emekçi kadınların mücadeleye katılması açısından olumlu bir durumdur. Kadının çalışmasını sadece erkek karşısında özgürleşmesi olarak gören feminist anlayışın aksine Marksistler bu olguyu sınıf mücadelesine olan etkileriyle değerlendirirler. Kadının çalışma yaşamına katılması sınıfsal sömürüyü dolaysız olarak yaşaması ve ilksel düzeyde sınıf bilinciyle tanışması demektir. Mücadele eden eşinin yanında ya da arkasında duran değil mücadelede öne çıkan kadın olması demektir.

Savaş ve Açlar romanı aslında otobiyografik bir romandır. Ancak salt kişisel bir yaşam hikâyesi değildir burada konu edilen. Bu roman bir dönemi, Birinci Dünya Savaşında Osmanlı İmparatorluğu’nda cephe gerisinde yaşam savaşı veren yoksul halkın neler yaşadığını resmeden bir romandır. Resmi tarih kitaplarında yazılan kahramanlık destanlarının ardındaki savaşın gerçek ve korkunç yüzünün anlatıldığı bir romandır bu. Ama sadece yaşanmışlıkları olduğu gibi anlatmakla kalmaz Dinamo. Aynı zamanda savaş, zenginlik ve yoksulluk hakkındaki fikirlerini de karakterlere söyletir.

Macri’nin saldırılarından sıdkı sıyrılan Arjantinli emekçiler devrimci bir alternatifin yokluğunda yüzlerini yeniden Peronistlere dönmüş durumdalar. Latin Amerika genelinde geçtiğimiz birkaç yıl içinde sağ partilerin peş peşe iktidara gelmesinin ardından solcu aday Fernandez’in aldığı kitle desteği “Latin Amerika’da siyasi sarkacın sağa doğru momentumunun sona erdiğinin veya en azından yavaşladığının bir işareti olabilir mi?” yorumlarını beraberinde getirdi.