Başak Güler tüm yazılar

Bize karanlığı gösterdiler / Oysa zifiri günlerde renkler saklıydı / Oldukları yerde, en kırmızısı goncanın / Menekşenin en moru, en yeşili yosunun / Buğdayı, esmeri, beyazıyla insanın / Sarısı, kızılı, siyahıyla saçların / Kahvesi, elası, mavisiyle gözlerin… / Renkler beklerdi gözün görmesini / Gözler beklerdi ışığın süzülmesini / Işıksa beklerdi perdenin açılmasınıAylardan Mayıstı, belki Haziran / Günlerin ilkiydi, belki ortası / Haritanın neresiydi, uzak mıydı bize? / Yakınmış evimize… Ne fark eder? / Kirpikleri karanlıktan yorulanlardı / Doğruldular, tabanlarını yere vurdular. / Ağırdı belki ama sağlamdı adımları / Bir adım, iki adım ve üç ve beş… / Pencerenin önüne varıp durdular / Sabırlı elleriyle perdeye dokundular / Zaman bekleyişin son demine uzandığında / Bir solukta çektiler perdeyi yana

Bu topraklarda doğrudan, iyiden, güzelden yana olanlar çok kere zulüm gördü. Fakat tarih bu zulümlere baş eğmeden inançla doğru bildiği yoldan gidenleri unutturmadı. Tıpkı Şeyh Bedreddinler gibi, Nâzım Hikmetler, Sabahattin Aliler gibi… Bugün kapitalizmin esaretinin tüm dünyayı sardığı bir zamanda sınıfımızın bu değerlerini hatırlamak, onların direncinden, tutkularından feyz almak büyük mutluluk. Sabahattin Ali de tıpkı diğer mücadele arkadaşları gibi eserleriyle, yarattığı değerlerle, sömürüsüz bir dünya mücadelesine sunduğu katkılarıyla yaşamaya devam ediyor.

Bangladeş halkı 12 Şubatta hem parlamento seçimleri hem de reform programı olarak adlandırılan Temmuz Bildirgesinin oylandığı bir referandum için sandık başına gitti. Bir buçuk yıl önce bir devrimci durumun yaşandığı, bunun sonucunda Başbakan Şeyh Hasina Vecid’in ülkeden kaçmak zorunda olduğu bir ülke söz konusu olunca, seçim sonuçları haliyle ilgiyle izlendi. Ne var ki çıkan sonuçlar hiç de bu devrimci durumu yansıtan bir tablo ortaya koymadı.

19-23 Ocak 2026 tarihleri arasında Dünya Ekonomik Forumunun (WEF) 56. toplantısı gerçekleşti. İsviçre Alplerinde yer alan Davos kasabasında gerçekleşen zirveye 60’tan fazla devlet başkanının dâhil olduğu yaklaşık 400 üst düzey siyasi lider, dünyanın sayılı şirketlerinden yüzlerce CEO, uluslararası kuruluşlar, akademisyenler, gazeteciler, aktivistler ve gözlemciler katıldı. Zirvede konuşulan gündem maddelerinin ana başlıkları jeopolitik ve jeoekonomik riskler, teknolojik dönüşüm, yapay zekâ, iklim krizi gibi konular üzerinden gelişti. Elbette kapitalizmin hâl ve gidişatı bu sene Davos’u önceki senelerden ayıran bir konuma itmiş bulunuyor. Bu sene “Diyalog Ruhu” temasıyla toplanan zirvede diyalogdan çok gerilim ruhu hâkimdi.

20. yüzyılın ilk çeyreği, tarihin çalkantılı akışının dönemeçlerinden biriydi. İçinden önderlerini çıkaran devrim mücadelesi birbirinden farklı coğrafyalarda farklı pratiklerle ve zorluklarla seyrediyordu. Fakat tek bir hedefe, dünya işçi sınıfının kurtuluşuna odaklanan mücadele neferleri nerede olurlarsa olsunlar benzer tutumlar sergilediler. Çünkü onların yürekleri kapitalizmin sınırlarına hapsedilmiş bir mücadeleyle değil, her türlü sınırı yıkıp geçerek kökten bir değişimi yaratacak dünya devrimi yolunda çarpıyordu. Bu nedenledir ki kendi çağlarında sürgünleri, hapisleri, grevleri, meydanları, savaşları ve devrimleriyle birlikte, yani büyük sınıf kavgasında yengileri ve yenilgileriyle birlikte yaşayabilecekleri en güzel hayatları örgütlü mücadelenin içinde yaşadılar. Bunu onların aldıkları son nefese kadar dimdik ve amansız duruşlarından, hayıflanmadan, yılmadan, büyük bir tutku ve coşkuyla sürdürdükleri mücadelelerinden biliyoruz.

Kapitalizmin fıtratında talan var, yağma var, sömürü var. Egemenler ister Trump gibi açıktan karşı çıksınlar isterse diğerleri gibi ikili oynasınlar, istedikleri kadar toplantı yapsınlar, istedikleri kadar vaat sıralasınlar, onların bilimcileri istedikleri kadar çalışsınlar, yine de dünyanın geleceğini iyiye doğru çeviremezler. Kapitalizmin miadı dolmuştur. Acısını, ağrısını dindirecek bir ilaç yok, artık iflah olmayacak terminal dönemine girmiştir. Hem insanlığa hem de dünyamıza zulmeden bu sistemin can çekişini sonlandırmanın vakti çoktan geldi. Kalbine saplanacak hançeri; örgütlü işçi sınıfını bekliyor.

Sınırsız büyüme gayreti, sermaye egemenliğine dayalı kapitalizmin kendini her şeyin üstünde konumlandırmasının tezahürüdür. Emeğin dizginsiz sömürüsü, savaşlarla insanlarıyla birlikte kentlerin yerle bir edilmesi, doğanın sınırsızca yağmalanması… Tüm bunlar adeta ölümsüzlük iksirini arayan efsane karakteri İskender gibi yol alan sermaye sahiplerinin, bu “ölümsüzlük” isteğinin yansımaları. Bu temelde her yaşamı sömürebilir, her ocağı söndürebilir, her ağacı kesebilir, her yeri kazıp delik deşik edebilir, ormanları ateşe verebilir, içtiğimiz suları, soluduğumuz havayı zehirleyebilirler… Doğayı, insanları, yaşamı tüketerek yoluna devam eden bu akıl almaz sistemin sahiplerinin kârını büyütme arzusunun en somut ve yıkıcı örneklerinden biri de köylülerin yaşam alanlarıyla birlikte ormanların, tarım alanlarının ve zeytinliklerin yok edilmesidir.

Bir yanda milyarlar harcanarak şehir merkezinden kilometrelerce uzakta boş araziye dikilen, erişimi zor ve işletme maliyetleri dudak uçuklatan şehir hastaneleriyle övünen iktidar… Diğer yanda tavanı çöken, kolonlarının tamamına yakını çürümüş, deprem raporlarına rağmen hâlâ hizmet vermeye zorlanan kamu hastaneleri gerçeği. Ne yanından bakarsak bakalım çürümüş bir sistem, çürümüş bir zihniyet var karşımızda. Sermayeye kaynak yaratmakta gösterdiği “hassasiyeti” halkın can güvenliğini sağlamakta göstermeyen bir siyasi iktidar var. Bu açıktan bir sınıfsal tercihtir. Öyleyse başta sağlık emekçileri olmak üzere işçi sınıfı, tercihlerini kendi sınıf çıkarları temelinde mücadeleden yana yapmak ve sağlık hakkını bile lütuf olarak gören bu sisteme karşı birleşmek zorundadır.

Yeryüzünün bereketli topraklarından bir parça olan Anadolu zenginliklerle yüklüdür. Her bir bölgesi farklı bir doku, farklı bir iklim, farklı kültürler barındırır. Dağları, ovaları bin bir çeşit bitkiyle, çiçeklerle dolar taşar bahar geldiğinde. Gölleri, akarsuları, nehirleriyle akıp giden canlılar gibi bazen bir ses, bazen bir söz öbeği dolaşır yanı yöreyi ve büyür gitgide. Fakat “…anlamak yasak değil benim ülkemde anlatmak yasak…” dediği gibi şairin, bu topraklarda bazı sözler daha akla düştüğü anda direnişçidir. İnatçı parmaklardan işlenerek kâğıda, zamanları aşar, zulme kafa tutar, gelir ve düşer önümüze. Bu inatla yazan ellere sahip, yüreği ezilenlerden yana atan şairlerimizden biri de Hasan Hüseyin Korkmazgil’dir. O ne zaman oynatsa kalemini, Anadolu’nun dağları dile gelmiş, yoksul köylülerin beli doğrulmuş, alnı terli işçilerin öfkesi taşmış, çiçekler, yapraklar, kuşlar kendi rengini, sesini bulmuştur dizelerinde.

Kapitalizm, insanın en temel gereksinimlerinin, beslenmesinin de önüne dikilen, onu adeta günden güne zehirleyen bir sistemdir. Obezite ise genel toplum sağlığını tehdit eden dünya ölçeğinde bir krize dönüşmüştür. Bu krizi aşmanın yol ve yöntemi olarak burjuva ideologlar çok çeşitli tavsiyeler veriyorlar. Hatta Türkiye’de bu krize çözüm olarak Sağlık Bakanlığı “İdeal Kilonu Öğren, Sağlıklı Yaşa” gibi projelerle, yoldan geçenlerin boy ve kilolarını ölçerek vücut kitle indekslerini hesapladıkları bir proje bile başlattı. Bu proje kapsamında obezite teşhisi konulan kişilere sağlıklı beslenme ve egzersiz önerileri veriyorlar! İnsan aklıyla alay edercesine son derece göstermelik olan bu tür öneri ve yöntemlerle bu sorunun çözülemeyeceği ortada.

Karadeniz denildiğinde akla genellikle kendine has lehçesiyle konuşan insanlar, kemençe ve horon eşliğinde coşkuyla oynanan oyunlar, yöresel yemekler ve espri dolu diyaloglar gelir. Karadeniz deyince akla gelen bu neşeli ve canlı imgeler, bölgenin sadece yüzeydeki kültürel kimliğini yansıtır. Fakat Karadeniz halklarının yok sayılan, unutturulmaya çalışılan acılarla bezeli bir geçmişi de var. Bugün Giresun’da, Trabzon’da, Rize’de, Artvin’de çalınan tulum ve kemençeden çıkan seslerin insanın yüreğini titreten bir ezgiye dönüşmesinde belki de bu acılardan süzülen notalar vardır.

Filistin halkının kurtuluşu da, dünya halklarının savaşın yeni halkalarının parçası haline gelmekten kurtulması da bölge emekçilerinin, İsrailli emekçilerin ve giderek tüm dünya emekçilerinin mücadeleyi yükseltmesine bağlıdır. İsrail’de kısa süren genel grevin, yükselen protestoların İsrail egemenleri üzerinde yarattığı etki düşünülürse, dünya işçilerinin savaşın karşısında durmak için nasıl bir yol izlemesi gerektiği açıktır.

Tıpkı Kore’de, Vietnam’da olduğu gibi bugün de ABD emperyalizminin başını çektiği katliamlar devam ediyor. Ortadoğu’da savaş ateşi harlanarak büyürken, Ukrayna’dan Afrika’ya, Asya-Pasifik’e kadar dünyanın çeşitli bölgelerinde devam eden Üçüncü Dünya Savaşı yüz binlerce insanın hayatını kaybettiği yeni cephelerle daha da şiddetlenerek sürüyor. Halklar acılar çekiyor, emekçi kitleler savaşın tarafı olmaya zorlanıyor, göçmen düşmanlığı ve ırkçılık sistematik olarak körükleniyor, çünkü kapitalizmin ve burjuvazinin çıkarları bunu gerektiriyor. Kapitalizm var oldukça haksız ve emperyalist savaşların sona ermesi mümkün değildir.

Irkçı hareketlerin yönlendirmesi, hükümetlerin kışkırtmalarıyla galeyana gelen kitleler gözü dönmüş biçimde göçmenlere saldırıya geçiyor, bu bir gerçek. Ya da bu baskı ve dışlanmışlığın bir sonucu olarak göçmen emekçiler de benzer biçimde şiddet eğilimi gösteriyor, bu da bir gerçek. Ama başka bir gerçek de alabora olmuş botların içinden çıkan göçmenleri emekçilerin evlerinden getirdikleri battaniyeleriyle karşılamasıdır. “Düşman botla değil limuzinle gelir” dövizini eylemlerde taşıyan emekçilerin “mülteciler kardeşimizdir” diye haykırmasıdır.

İşçi sınıfının kadınlarının sorunları çok yönlü, dertleri büyük. Fakat unutmamak gerekir ki her türlü olumsuzluğun karşısında aynı zamanda bir direnç gelişiyor. Dünyanın pek çok yerinde yükselen mücadelelerde kadınların sayısının her geçen gün arttığı bir gerçektir. Her geçen gün daha fazla kadın kapitalizmin esaret zincirlerini kırarak bir adım atıyor ve kendisi için, çocuklarının geleceği için meydanlara çıkıyor, sesini yükseltiyor. Dünyanın dört bir yanında işçi sınıfına yönelik saldırılara, emperyalist savaşlara, doğanın katledilmesine, kadına yönelik şiddet ve ayrımcılığa, kürtaj hakkına getirilen kısıtlamalara karşı eylemler düzenleniyor ve bu eylemlerde kadınlar ön saflarda yerini alıyor.

Nâzım Hikmet “Yaşamaya Dair” şiirinde dünyayı mavi kadifede bir yaldız zerresi olarak tarif ediyordu. Sagan ise 1990 yılında Voyager 1 aracının çektiği fotoğrafa bakarak “soluk mavi nokta” diyor dünyaya. İşte koca bir galakside, sayısız yıldızların olduğu bir evrende bir noktadan ibaret olan dünya aslında yaşamı temsil ediyor. Fakat bu yaşam, insanları, hayvanları ve doğasıyla birlikte parsellenmiş, adeta zincire vurulmuş bir biçimde kapitalizmin esareti altında.

Amerika kıtası halklarının Avrupalıların gelişinden sonraki tarihi bugün demokrasi nutukları atan Avrupa’nın ve ABD’nin nasıl zalimlikler üzerine kurulu olduğunu gösteriyor. Kıtanın köleleştirilmesi ve halkların katledilmesi üzerinde yükselen bu büyük güçlerin tarihi aynı biçimde kadın emeğinin nasıl yok sayıldığını da gösteriyor. Öte yandan bu gerçeklik ezilen cins olan kadının, çağımızda, neden cinsiyetle sınırlı bir çerçevede değil de sınıfsallıkla belirlenen bir zeminde mücadele yürütmesi gerektiği sorusunun cevabına kapı aralıyor.

Kişisel gelişim kavramının piyasaya girişi ilk olarak kitaplarla oldu. Bu kitaplarda farklı biçim ve tekniklerle kitlelere anlatılmaya çalışılan şey ise yaşanan tüm sorunların kaynağının “sen” olduğu. Kapitalizmin yarattığı eşitsizliğin pek de öneminin olmadığını, kişinin isterse en alt basamaklardan en üst basamaklara çıkabileceğini ifade eden bu kitaplar başarının anahtarı olarak milyonlara pazarlandı.

Maraş merkezli iki büyük depremin üzerinden yedi ay geçerken, bölgede yaşamaya çalışanlar açısından sorunlar çözülmüş değil ve giderek kalıcı bir hal alıyor. Seçim öncesi gerçekleşen bu büyük depremler siyasi iktidarın hiç beklemediği bir olaydı ve ardından alınan tutumlar, yapılan saldırgan açıklamalar, yoğun bir şekilde gerçekleştirilen manipülasyon bombardımanı rejimin nasıl sıkıştığını gösteriyordu. 6 Şubatta gerçekleşen depremlerin ilk üç gününde kılını kıpırdatamayan siyasi iktidar, bir süre sonra seçim sürecini göz önüne alarak göstermelik attığı adımları sanki büyük bir iş başarıyormuş gibi sunmasıyla, televizyon ekranlarından büyük şovlar eşliğinde yardım kampanyalarının gösterilmesi gibi taktiklerle depremin yaralarını sarmaya çalıştığı algısı yaratmaya çabaladı.