İlkay Meriç tüm yazılar

Küçük çiftçiliğin kaçınılmaz yok oluşu, tekellerin tüm sektörü ağ gibi sarması ve kapitalizmin her alanda olduğu gibi tarım alanında da korkunç bir sömürü, israf ve yıkım üretmesi karşısında, küçük-burjuva sollar yıllardır “küçük çiftçi tarımı”nı allayıp pullamaktadırlar. Bugün de bu cephede değişen bir şey yoktur. Oysa bu ütopik bir fantezi olmanın ötesinde, sorunun gerçek çözümünden uzaklaştırıcı bir yönelim de oluşturmaktadır. Emekçiler kapitalizmi yıkıp ve iktidarı kendi ellerine alarak tüm üretimi toplumsal çıkarlar doğrultusunda planlayarak gerçekleştirmedikçe, işçi sınıfı gibi tüm küçük üreticiler de tekellerin hâkimiyetinden ve zulmünden kaçamayacaklardır.

Burjuva ideolojisinin emekçileri bölmek için körüklediği ayrımlar, ayrıcalıklı hissetme halleri bizzat kapitalizm tarafından temelsiz hale getiriliyor. Sıkça tekrarlanan “işçiyle doktor aynı ücreti mi alacak” banal sorusunun (ya da itirazının) yanıtını sosyalizme varmadan bizzat kapitalizm, doktoru da, mühendisi de, akademisyeni de çoktan işçileştirerek ve ücretlerini asgariye doğru çekip eşitlemeye başlayarak veriyor. İşçiler arasındaki bu tür ayrımlar ortadan kalktıkça sınıfsal ayrım daha çok görünür oluyor ve asıl hedef daha net hale geliyor: Bu sömürü sistemini yıkarak, sınıfsız, sömürüsüz bir dünyayı inşa etmek!

İşçi sınıfından fedakârlık bekleyenlerin milyarlarına milyarlar kattıkları bu dönemde çelişkilerin ayyuka çıktığı görüldü. Tüm bunlar diyalektik bir yansımayla sınıf mücadelesini keskinleştirdi. Yüz milyonlarca işçinin, grevlerle, yeni sendikalaşma hamleleriyle ayağa kalktığı bu süreçte pek çok ilke de imza atıldı. Krizin tüm yükü sırtlarına yıkılan işçiler kimi sektörlerde ilk kez sendikalaşma çabalarıyla boy gösterdiler ve bunların büyük bir kısmında tarihi başarılara imza attılar. Küresel ölçekte faaliyet gösteren bazı dev şirketleri de ilk kez grevle tanıştırdılar.

Arjantin 2001 krizinde de aynı reçetelerle “terapi”ye sokulan, ama ayağa kalkan yüz binlerce işçinin on günde iki devlet başkanının ipini çektiği bir ülkedir. Yani Milei’nin de burjuvazinin de işi umdukları kadar kolay olmayacaktır. Nihayetinde Arjantinli emekçilerin geleceğini mücadele ateşinin harı belirleyecektir, elbette Milei’nin de!

Filistinli sınıf kardeşlerimizin ilham aldıklarını söyledikleri ve kimi örneklerini sıraladıkları enternasyonalist seferberliklerin, bugün Filistin halkına yönelik bir etnik temizliğe girişen İsrail karşısında sergilenmesi gerçekten de yaşamsal önem taşımaktadır. İsrail ordusuna gidecek silahların, mühimmatın ve her türlü malzemenin üretiminin ve nakliyesinin hangi ülkede olursa olsun durdurulmasını sadece işçi sınıfı sağlayabilir. Askeri anlaşmalar ancak onun gerçekleştireceği kitlesel grevlerle iptal edilebilir.

Burjuva siyaset dünyasında olduğu gibi sosyalist hareket içinde de Cumhuriyetin 100. yıldönümü vesilesiyle çeşitli tartışmalar yürüyor. Erdoğan liderliğindeki faşist rejimin yeni-Osmanlıcı unsurlarının, Cumhuriyetle birlikte hilafetin kaldırılıp seküler, Batıcı bir yapılanmanın benimsenmesinin Türkiye’nin Müslüman dünya üzerindeki etki gücünü kırdığını ve bu yüzden emperyal bir güç olmasının önüne geçtiğini düşündükleri biliniyor. Nitekim Osmanlı güzellemeleriyle süslenen emperyal fantezileri emekçi kitlelere boca eden faşist rejim, baldırıçıplakların kendilerini hayali saraylarda görmelerini sağlayarak buradan güç devşirmeye çalışıyor. Öte yandan, Cumhuriyetin kurucu partisi olmakla övünen CHP ve sosyalist hareketin Kemalizmle bulaşık kesimleri, AKP iktidarının “Cumhuriyetin tüm kazanımlarını yıktığı, tüm değerlerini ayaklar altına aldığı” feveranı içinde kolaylıkla bir araya gelebiliyor.

İsrail vahşet boyutlarına ulaşan saldırılarına devam ediyor. Hastanelerin, camilerin, okulların bile bombalanıp enkaza çevrildiği Gazze’de hayatını kaybedenlerin sayısı 4 bini geçti. Bu, İsrail’in bugüne kadar bu kadar kısa süre içinde gerçekleştirdiği en büyük katliamdır. Topyekûn savaşla Hamas’ın ve Filistinli örgütlerin tüm üyelerinin yok edileceğini ilan eden Netanyahu, bu harekâtın bütün Ortadoğu’yu değiştireceğini söylemektedir. Savunma Bakanı Gallant ise “ölümcül bir savaş olacak, kesin bir savaş olacak ve durumu sonsuza dek değiştirecek bir savaş olacak” diyerek, Filistin’i imha planını tüm dünyaya duyurmaktan çekinmediği gibi, tüm bölgenin altüst olacağının da mesajını vermektedir.

Rejime karşı “mücadele”yi sandığa gidip oy kullanmaya ve son derece seçmeci konulara daraltılmış bir teşhir faaliyetine indirgeyen burjuva muhalefetin pasifist çizginin dışına çıkmaktan uzak durmasının biricik nedeni kapitalist düzeni koruma kaygısıdır. Mevcut rejime karşı yürütülecek gerçek bir mücadelenin işçi sınıfının düzen sınırlarının ötesine geçmesine zemin hazırlayabileceği korkusu, sağıyla soluyla tüm burjuva muhalefeti ürkütmekte ve bu korku onu sandık ötesi bir mücadeleye girişmekten alıkoymaktadır. Sosyalist hareket açısından ise esas mesele, SSCB’nin çöküşünün ardından yaşanan ideolojik bunalıma ve tasfiyeciliğe paralel olarak legalist/parlamentarist çizginin baskın hale gelmesi ve bunun örgütsel güç kaybını daha da pekiştirmesidir.

Kapitalizmde her şey gibi felâket de sınıfsal bir olgudur. Kimileri için yeni kazanç kapıları açar, kimilerini vurup yıkar. Karşımızda, nüfuz bölgelerini genişletmek için, hammadde kaynaklarını tekeline almak için vb. bölgesel, hatta küresel savaşlar çıkaran, bu savaşlarda son derece yıkıcı konvansiyonel silahların yanı sıra gelecek kuşakların hayatını da cehenneme çeviren nükleer silahları kullanan; çeşitli deneyler ya da diğer türden kirli amaçlar için milyonlarca insanın canına mal olan hastalıkları bilinçli bir şekilde yayabilen; salt ormanlık arazileri büyük sermayenin talanına sunmak için hektarlarca alanı ateşe verebilen; “rasyonel ekonomi politikaları”nı hayata geçirmek adına, sermayeyi ihya ederken yoksul emekçilere astronomik zamları, vergileri, düşük ücretleri dayatan bir sistem bulunuyor.

Uzlaşmacı ve işbirlikçi sendikal anlayış ve bu anlayışı tüm sendikal harekete dayatan sendikal bürokrasi, nicedir sınıf mücadelesinin önündeki en büyük engel haline gelmiştir. Şurası çok açıktır ki, sosyalist hareketin zayıflığı nedeniyle sendikaları kolaylıkla istila eden ve tahtlarından indirilemeyen sendika ağalarının def edilebilmesi ekonomik mücadelenin önünü açmakla kalmayacak, faşist rejime karşı mücadele yolundaki engellerin kırılmasına da hizmet edecektir.

Tayland seçimlerinin sonuçları ilk bakışta “otoriter bir rejimi seçimle devirmenin mümkün olduğu”nu düşündürtebilir. Ama durum hiç de böyle değildir. Evet Tayland, cumhuriyetin değil monarşinin hüküm sürdüğü, pek çok askeri darbeye tanıklık etmiş, son olarak da bir generalin başbakanlığında otoriter bir rejimle yoluna devam eden bir ülkeydi. Ama bunun yanı sıra, Türkiye’den son derece farklı olarak, radikal mücadele deneyimlerine sahip bir tarihi de vardı ve elde edilen zafer, seçimlere ve parlamentoya hapsedilmeyen bir mücadele çizgisinin ürünüydü. İşte vurgulanarak üstünde durulması gereken ana husus budur.

Bütün bu yaşadıklarımız, siyasetten uzak tutulan, örgütsüz emekçi kitlelerin, özellikle de gençlerin, bu düzende nasıl da kolayca egemenlerin oyuncağı haline gelebildiklerinin, üstelik bu tuzağa kendilerini çok akıllı ve uyanık sanarak düştüklerinin çarpıcı örnekleridir. “Siyaset kirli bir şey, ben siyasetle ilgilenmiyorum” diyen zır cahillerin, nasıl en kirli siyasetlere alet oldukları ortadadır. Cambridge Analytica türü manipülasyon şirketlerinin, “fikri kolaylıkla değiştirilebilir” kategorisine soktukları bu kitleyle kedinin fareyle oynadığı gibi oynamalarına ve bunları en azgın faşist partilerin peşine takabilmelerine şaşmamak gerek.

Sudan’da egemen sınıfın tepesindeki iki askeri güç arasında 15 Nisandan bu yana kanlı bir kapışma yaşanıyor. Paramiliter Hızlı Destek Güçlerinin (RSF) başındaki Muhammed Hamdan Dagalo’nun isyanı ve Orgeneral Abdul Fettah El Burhan başkanlığındaki ordunun bu isyana verdiği sert yanıt sonucunda şimdiye kadar 600’ü aşkın insan hayatını kaybetti. On binlerce insanın canını kurtarmak için başkenti terk ettiği, bunların bir bölümünün Güney Sudan, Çad ve Mısır’a kaçtığı ülkede tam bir can pazarı yaşanıyor.

İşçiler, emekçiler için yıkım üreten bu rejim yıkılmalıdır. Kuşkusuz gerçek kurtuluş kapitalist sömürü düzeninin yıkılmasından geçmektedir ve bu mücadele ertelenemez. Fakat işçi sınıfının burjuva rejimler arasında fark yokmuş gibi davranma lüksü de yoktur. Bu düzen sınırları içinde kalınsa bile yıkılanın yerine neyin kurulacağı emekçiler açısından son derece yakıcı bir önem taşımaktadır. Tek adam rejiminin hukuksal ifadesi olan ucube başkanlık sistemi yerine kurulacak olan yeni sistem ne derece demokratik olacaktır? Burada işçi sınıfının, ezilen Kürt halkının, kadınların, gençlerin bindireceği basınç son derece belirleyici olacaktır. Bugün bu basıncın parlamento ayağının örgütlenmesinde Emek ve Özgürlük İttifakı partilerinin parlamentoya sokacakları demokrat, mücadeleci ve sosyalist milletvekillerinin sayısının olabildiğince çok olması bu yüzden önem taşımaktadır.

Yunanistan’da 28 Şubatta yaşanan tren kazasında 57 kişi öldü, onlarca insan yaralandı. Yüksek hızlı bir yolcu treniyle bir yük treninin kafa kafaya çarpışmasıyla yaşanan bu korkunç kaza toplumda haklı bir öfke patlamasına yol açtı. Yaşamını yitirenlerin çoğunu yarıyıl tatilinden dönen öğrencilerin oluşturması acıyı ve öfkeyi daha da arttırdı.

Rejim, iktidarını baki kılmak için, yapay fay hatlarını harekete geçirerek kanlı ve dumanlı bir ortam yaratmaktan medet umduğunu açık etmiştir. Söz konusu maçta yaşananlar tam anlamıyla ırkçı bir provokasyondur. Maçın bir gün öncesinde Amedspor oyuncularının kaldığı otelin önünde atılan “Ne mutlu Türküm” gibi ırkçı sloganlar ve mehter marşları eşliğindeki faşist gösterilerle başlayan bu provokasyon, maç günü azgınlaşarak devam etmiştir. Tribünde, faili malûm cinayetlerin sembolü olan “Beyaz Toros” ve “Yeşil” kod adlı faşist katil Mahmut Yıldırım’ın resimlerinin yer aldığı pankartlar açılıp ırkçı sloganlar yükselmiş ve nihayetinde sporculara ve taraftarlara fiziksel saldırıda bulunularak kudurganlık doruğa tırmandırılmıştır.

Üçüncü Dünya Savaşının kanlı cephelerinden biri olarak öne çıkan Ukrayna savaşı 24 Şubatta bir yılını doldurdu. Başlangıçta savaşın çabuk sonlanacağına dair beklentiler ortalıkta uçuşurken artık bu savaşın kolayına bitmeyeceği genel kabul görüyor. Aslında bu savaşın niteliği ve onu doğuran konjonktür dikkate alındığında, bu tür beklentilerin ham hayal olduğu daha baştan görülmekteydi.

Son depremde de örgütsüzlük, organizasyonsuzluk ve koordinasyonsuzluk ölüm getirirken, yardıma ilk koşanlar sosyalist örgütlerin ve sendikaların harekete geçirip organize ettiği örgütlü işçiler, emekçiler olmuştur. Tüm emekçilere bu gerçeği döne döne göstermek gerekmektedir. Belirttiğimiz gibi, bu felâket aynı zamanda toplumsal bir silkiniş yaratmıştır. Bu silkinişi güçlü bir dirilişe çevirmek, depremzede emekçilerin yaralarının en kısa zamanda sarılması için yapılması gerekenlerin takipçisi olmak ve bu rejimden hesap sorulmasını sağlamak da emek cephesinin görevidir.

Kapitalizmin açmazının kendisini her alanda çok daha çarpıcı bir şekilde ortaya koyduğu, bu yüzden tüm dünyada sınıf mücadelesinin daha da keskinleştiği bir yılı geride bıraktık. Krizin ve pandeminin tüm yükünü sırtlanmak zorunda bırakılan emekçiler açısından çalışma ve yaşam koşulları 2022’de düzelmek bir yana daha da ağırlaştı. İşçilerin reel ücretleri korkunç bir hızla eridi, özellikle genç işsizliği görülmedik oranlara demir attı. Kiralar, enerji faturaları, ulaşım giderleri roket hızıyla yükselmeye devam ediyor. 2022 Şubat’ında patlak veren Ukrayna savaşı bu durumu daha da ağırlaştırdı. Rusya’nın Ukrayna’ya saldırarak başlattığı bu savaş, on binlerce insanın canını alma ve milyonları göç yollarına düşürme pahasına halen devam ediyor. Bir tarafında Rus emperyalizminin, diğer tarafında ise ABD ve İngiltere’nin başını çektiği Batı emperyalizminin yer aldığı bu savaş, yarattığı yıkım ve tedarik zincirlerindeki kopuşla gıda ve enerji krizini de derinleştirdi.

Çin rejiminin boğucu baskılarına eşlik eden “sıfır Covid” politikası, üç yıldır katı karantina koşullarında nefes alamaz hale gelen işçileri isyan ettirdi. Kasım ayının son haftasında başlayan ve büyük ölçüde rejimi hedef alan eylemlerin Tiananmen’den (1989) bu yana görülen en kitlesel protesto eylemleri olduğu ifade ediliyor.