İlkay Meriç tüm yazılar

Önümüzdeki dönemde net bir şekilde göreceğimiz gibi Brezilya işçi sınıfı için mücadele Bolsonaro’yu sandığa gömmekle sona ermemiştir. Asıl belirleyici mücadele bundan sonra başlayacaktır. Bu mücadelenin kazanılmasındaki temel gereklilikse faşizm tehdidine ve kapitalist saldırılara karşı devrimci silahları kuşanarak hazırlanmaktır.

İran’daki devrimci hareket Molla rejimini sallıyor. Ne var ki bu hareketin Molla rejimini devirmekle sınırlı kalması, milyonlarca emekçinin canları pahasına yürüttükleri mücadelenin yarım kalması anlamına gelecektir. Kuşkusuz Molla rejiminin yıkılması İran işçi sınıfı ve emekçileri için çok büyük bir kazanım olacaktır. Fakat işçi sınıfının, gençlerin, kadınların, baskıdan, ayrımcılıktan, sömürüden, eşitsizlikten kurtulup özgürleşme hedefine ancak Molla rejimiyle birlikte kapitalizmin de yıkılmasıyla ulaşılabilecektir.

Seçim atmosferine giren Türkiye’de faşist rejim, muhalefeti felç etmek için her türlü aracı seferber etmiş durumda. Bu araçlardan biri de, “sosyal medya yasası” ya da “dezenformasyon yasası” olarak anılan sansür yasası. Geçtiğimiz Mayıs ayında açıklanan fakat yükselen tepkiler nedeniyle dondurulan söz konusu yasa teklifi Meclis açılır açılmaz görüşülmeye başlandı. Daha önce de yazdığımız gibi, bu yasayla Cumhuriyet tarihinin en ağır sansür ve oto-sansür mekanizmasının kurulması hedefleniyor.

Şili’de Kurucu Meclisin hazırladığı yeni anayasa metni 4 Eylülde gerçekleştirilen referandumla halkın onayına sunuldu. Referandumdan %62 “hayır” oyu çıkması, daha altı ay önce Gabriel Boric’in devlet başkanlığına seçilmesini “faşizme ve kapitalist saldırı politikalarına indirilmiş güçlü bir darbe” olarak değerlendiren kesimlerde büyük bir şaşkınlık yarattı.

Tayvan işçi sınıfı da Çin işçi sınıfı da bölgenin diğer ülkelerindeki işçiler de üzerlerine boca edilen milliyetçilik ve savaş kışkırtıcılığıyla büyük bir felâkete sürüklenmek istenmektedir. Buradan kurtuluş için işçi sınıfının enternasyonalist birliği ve mücadelesini yükseltmek dışında hiçbir seçenek yoktur. Kurtuluş devrimde, sosyalizmdedir!

Mesele “gerçekçilik”se, sosyalizmin er ya da geç kurulacağını düşünmek, kapitalist düzenin uzun süre bu şekilde yaşamayı sürdürebileceğini düşünmekten çok daha gerçekçidir! Çelişkileri her alanda derinleştirip çözümsüz hale getiren kapitalizmin toplumsal bir devrimle yıkılmaması durumunda gidebileceği tek nokta, gezegenimizle birlikte kendini de imha etmesi olabilir.

Başkan ve başkan yardımcısının, parlamento üyelerinin ve yerel yönetimlerin belirlenmesi için 9 Mayısta seçimlere gidilen Filipinler’de, başkanlığı Ferdinand Marcos Jr., başkan yardımcılığını ise Sara Duterte Carpio kazandı. Katılım oranının %80’e ulaştığı bu seçimlerde Marcos aldığı %58 oyla en yakın rakibi Maria Leni Robredo’yu katlayarak geride bırakırken, Duterte’nin 2016’daki başkanlık seçimlerinde aldığı oyu da (%39) fazlasıyla aşmış oldu.

Bugün Rusya ve Çin’e ilişkin kimi değerlendirmelerde şabloncu yaklaşımların artık saçmalama boyutlarına vardığını ve Ukrayna savaşında Rusya’nın yanında yer alınmasının savunulmasında olduğu gibi son derece sakat eylemlerle bütünleştiğini görüyoruz. İşçi sınıfını alenen bir emperyalist gücün arkasına takmaya çalışan bu tutumun Marksizm adına savunulmasını utanç verici buluyoruz.

Varlık sebebi kapitalizmi yıkarak işçi sınıfını iktidara taşımak olan Bolşevik önderliklerin eksikliği, 1930’larda, 40’larda ve sonrasında nasıl proleter devrimlerin ezilmesine ve faşizm gibi felâketle yüz yüze kalınmasına yol açtıysa, ne yazık ki bugün de milyarlarca işçi ve emekçinin, devrimci dinamizminden hiçbir şey yitirmemesine rağmen kapitalizm altında inim inim inlemesine yol açmaya devam etmektedir.

faşizme karşı mücadele adı altında meşrulaştırılan “halk cephesi” politikası tümüyle Sovyet bürokrasisinin kendi iktidarını koruma ve savunma güdüsüyle şekillendirilmişti. Nazi Almanya’sının SSCB açısından büyük bir tehdit oluşturması Stalinist bürokrasiyi yüz seksen derece çark etmeye zorlamış ve 1935’ten itibaren “halk cephesi” politikasını gündeme getirerek uluslararası arenada kendisine yeni müttefikler aramaya başlamasına yol açmıştı. Bu ülkelerdeki Komünist Partilere de bu politikaya uygun olarak kendi devletleriyle aralarını hoş tutma görevi dayatılmıştı.

Tek adam rejiminin ürettiği çok boyutlu krizlere şimdi de enerji krizi eklenmiş bulunuyor. İktidar saplandığı batakta açmazlarla cebelleşirken sorunları her alanda dağ gibi büyüterek bir ateş topu gibi halkın kucağına bırakıyor. Karadeniz’de zengin doğalgaz yatakları keşfedildiği ve bu gazın 2023’te evlere ulaştırılacağı müjdelerini veren, Akdeniz’de sondaj gemileri dolaştırıp yedi düvele kafa tutarmış pozları kesen Erdoğan rejiminin enerji politikasının da iflas ettiği görülüyor. 2022’nin açılışını elektrik ve doğalgaza %50 ilâ %125 arasındaki fahiş zamlarla yapan hükümet, 20 Ocakta sanayi bölgelerine doğalgaz ve elektriği kısıtlı vermeye başladı.

Sosyalist hareket saflarında, rejime karşı mücadelede sol/sosyalist bir ittifakın yaratılması yönündeki tartışmalar yoğunlaşmış bulunuyor. Bu tartışmalar kuşkusuz önemli ve gereklidir ve neticede bu konuda doğru bir tutuma ancak somut gelişmelerin titizlikle irdelenmesi temelinde ulaşılabilir. Bunun dışında, birleşik cephelerden halk cephelerine çeşitli tarihsel deneyimlerin hatırlanması da kuşkusuz önem taşıyor. Bu nedenle, geçmiş deneyimlerin devrimci Marksist bir gözle değerlendirilmesi açısından, 1920’ler ve 30’larda Komünist Enternasyonal tarafından uygulanan “cephe” taktiklerini, çeşitli ülkelerde sergilenen pratikler üzerinden kısaca hatırlatmanın yararlı olacağını düşünüyoruz.

2019’da yoksulluğa, eşitsizliğe, adaletsizliğe, devlet terörüne, neoliberal saldırı politikalarına karşı ayağa kalkan Şilili emekçiler, taleplerinin bu düzenin sınırları dahilinde karşılanmasının olanaksız olduğunu bu kez de reformist bir hükümetin iktidarını deneyimleyerek göreceklerdir. Bu deneyimin hüsrana ve yılgınlığa dönüşmemesi ancak gerçek alternatife, devrime yöneldikleri takdirde mümkün olacaktır. Bu nedenle Şili’de de proleter devrimcilere çok büyük bir sorumluluk düşmektedir.

Sudan’da yaklaşık üç yıl önce patlak veren halk isyanı, diktatör Beşir’in tutuklanmasına rağmen ordunun ipleri elinden bırakmadığı, buna karşın kitle inisiyatifinin de tümüyle söndürülemediği inişli çıkışlı bir süreç izleyerek bugünlere gelmişti. Bu süreçte askerlerden ve sivillerden oluşan bir geçici hükümet kurulmuştu. Varılan uzlaşmaya göre ilk 21 ayında askerlerin başkanlık ettiği hükümet 2021 Kasımında sivillere geçecek ve nihayetinde yeni bir anayasayla seçimlere gidilecekti.

Dünyanın her yerinde burjuvazinin düsturu, ciddi bir toplumsal basınç olmadıkça emekçileri sorunlarıyla baş başa bırakmaktır. O ancak karşısında örgütlü ve kitlesel bir güç gördüğünde, toplumsal patlamaların önünü almak üzere tavizler vermeye yanaşır. Bu tavizlerin genişliğini belirleyen de ortaya çıkan hareketin gücüdür kuşkusuz. Şimdi 20. yüzyılın başlarından itibaren işçi sınıfının barınma sorunu karşısında verdiği mücadelelerden bazılarına bakalım.

Amerikan askerlerinin Afganistan’dan tahliye edildiği günlerde büyükelçilik binasından ve havaalanından yansıyan görüntüler, politik yelpazenin çok çeşitli kesimleri tarafından, Afganistan’ın ABD için “yeni bir Vietnam bataklığı” olduğunun kanıtı olarak yorumlandı. Çin ve Rusya gibi rakip emperyalist güçler kontrol ettikleri medya aracılığıyla ABD’nin ikinci Vietnam’ı yaşadığı düşüncesini pompalarken, çeşitli sol çevreler de bu görüntülerden yanlış sonuçlar çıkardılar.

Marx’ın ölümünün ardından Engels öncelikli iş olarak Kapital ciltlerini tamamlayıp baskıya hazır hale getirmeye yoğunlaşmıştı. Engels aylar süren hastalık sürecine rağmen bu zorlu işe soyunduğunda yüz yüze olduğu şey sadece Marx’ın okunması son derece zor olan elyazmalarının çözülüp temize çekilmesinden ibaret değildi. Bu iş aynı zamanda Engels’ten başka kimsenin beceremeyeceği zorlu ve yaratıcı bir çalışma gerektiriyordu. Zira elyazmaları ayrıntılı bir şekilde işlenmiş bölümlerin yanı sıra taslak halinde kalmış bölümleri de içeriyordu. Elde çok sayıda, çoğu bölük pörçük çalışma bulunuyordu. Tüm bunlara ek olarak bir de Marx gibi kılı kırk yaran bir yazar söz konusu olduğunda, üstesinden gelinecek iş daha da zorlaşıyordu. Ama bütün bunlar Engels’i, “madem eski yoldaşıma böylece yeniden kavuşacağım, işi seveceğim demektir”

Kapitalizme karşı verdiği devrimci mücadele ve işçi sınıfına bıraktığı komünist mirasla ölümsüzleşen Engels 5 Ağustos 1895’te hayata gözlerini yumdu. İşçi sınıfının kurtuluşu davasına adadığı 75 yıllık ömrü sona erdiğinde, yoldaşı Marx’la birlikte geriye muazzam bir devrimci mücadele kılavuzu bıraktı. O mücadele kılavuzu, yani Marksizm, o günlerden bu yana işçi sınıfına yol göstermeye devam ediyor. Devrimci önderimizi ölüm yıldönümünde saygıyla anıyoruz.

Engels Anti-Dühring’e yoğunlaşması nedeniyle yarım bırakmak zorunda kaldığı büyük çalışmasına nihayet 1878’de geri dönebilmişti. Fizik, biyoloji, kimya, gökbilim, anatomi, fizyoloji, matematik gibi tüm bilim kolları üzerinde derinlemesine bir incelemeyi kapsayan bu çalışmayı, Doğanın Diyalektiği başlıklı bir kitaba dönüştürmeyi hedefliyordu. Doğanın Diyalektiği’nin giriş bölümünü 1873-76 döneminde yazmış, yazım planını da yine o dönemde tamamlamıştı. Ne var ki bu alandaki çalışmalarını ancak 1883’e kadar devam ettirebilecekti. Zira Marx’ın ölümünün ardından artan örgütsel sorumluluğu ve başta Kapital olmak üzere onun geride bıraktığı elyazmalarını yayına hazırlama görevi, daha fazlasına izin vermeyecekti.

Marx ve Engels, Lasalcılarla birlik gündeme geldiğinde, oportünist uzlaşmacılığın parti içinde etkinlik kazanacağından büyük bir kaygı duymuş ve bunu açıkça ifade etmişlerdi. Nitekim bu yöndeki öngörüleri doğrulanmakta gecikmemişti. Bu ilkesiz birleşmenin üzerinden henüz bir yıl bile geçmeden, Eugen Dühring adındaki bir akademisyenin sözde yeni teorileri partiye “büyük teorisyenin saygın görüşleri” olarak sızmakta hiçbir zorlukla karşılaşmamıştı. Bu durum, devrimci bir örgüte küçük-burjuva sosyalist fikirlerin sızmasının yolu bir kez açıldığında bunun nerelere varabileceğinin çarpıcı bir örneğiydi.